Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ὅταν ἀποπεράτωσε τὶς σπουδές του, ἐπανῆλθε στὴν Ἀντιόχεια (ὅπου γεννήθηκε) καὶ ἀποσύρθηκε στὴν ἔρημο γιὰ πέντε χρόνια, στό πιό φτωχό καὶ αυστηρό Μοναστήρι ὅπου ἀσκήτευε προσευχόμενος καὶ μελετούσε ἀκατάπαυστα τὶς Ἅγιες Γραφές. Ὁ Θεός ὅμως εἶχε ἄλλα σχέδια γι’ αὐτὸν που θά δούμε παρακάτω.
A) Τὸ ὅραμα τοῦ ἀσκητοῦ
Κάποτε ἕνας γέρων τῆς Μονῆς, Ἡσύχιος ὀνόματι, ποὺ ἦταν πολὺ ἐνάρετος καὶ ὁ Ἰωάννης τὸν ἐμιμεῖτο στὴν ἄσκησι, εἶδε ἕνα ὅραμα. Εἶδε ἕναν ἄνδρα ντυμένο στὰ λευκά καὶ φοβερὸ στὴν ὄψι νὰ κατεβαίνη ἀπ’ τὸν οὐρανὸ καὶ νὰ στέκεται μπροστὰ στὸν Ἰωάννη τὴν ὥρα, ποὺ προσευχότανε. Κρατοῦσε στὰ χέρια του ἕνα χαρτί τυλιγμένο. Ὁ ῞Αγιος, μόλις τὸν εἶδε, ἔπεσε κάτω ἀπὸ τὸν φόβο του καὶ ἐκεῖνος τὸν ἐσήκωσε καὶ τοῦ εἶπε:
– Μὴ φοβᾶσαι Ἰωάννη. Ἔχε θάρρος…
Τὸν ρώτησε τότε ὁ ῞Αγιος, γιὰ νὰ τοῦ πῆ, ποιὸς εἶναι. Καὶ ἐκεῖνος τοῦ ἀπήντησε:
– Ἐγὼ εἶμαι ὁ Θεολόγος καὶ Εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης. Πᾶρε αὐτὸ τὸ χαρτὶ καὶ ἀπὸ σήμερα θὰ διανοιχθῆ ἡ διάνοιά σου νὰ ἐννοῆς τὴν ἔννοιαν ὅλης τῆς Γραφῆς καὶ νὰ τὴν ἑρμηνεύης.
– Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἄξιος τοιαύτης χάριτος, εἶπε ὁ ῞Αγιος.
Ἐκεῖνος ἔκαμε τὸ σημεῖον τοῦ Σταυροῦ, τὸν ἀσπάσθηκε, τοῦ ἔδωσε θάρρος καὶ ἀναλήφθηκε.
Αὐτὰ εἶδε ὁ Γέρων Ἡσύχιος, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ διορατικό χάρισμα. Γιὰ πολλὲς ἡμέρες ὁ Γέρων ἔμενε σκεπτικός. Βλέποντάς τον οἱ μοναχοὶ σ’ αὐτὴ τὴν κατάστασι, ἐπέμεναν νὰ τοὺς πῆ τὴν αἰτία. Τοὺς διηγήθηκε, λοιπόν, τὴν ὀπτασία καὶ τοὺς εἶπε:
-Μὴ πῆτε σὲ κανένα τίποτε καὶ φθάση στὰ αὐτιά του. Γιατὶ ἀποφεύγοντας αὐτὸς τὴν τιμὴν τῶν ἀνθρώπων, θὰ φύγη καὶ θὰ τὸν χάσουμε ἐμεῖς ἀπὸ τὸ Μοναστήρι.
B) Θαυματουργεῖ
Ἐκεῖ στὸ Μοναστήρι ὁ ῞Αγιος ἔκαμε καὶ πολλὰ θαύματα. Ἀναφέρομε μερικά.
Ἦταν ἕνας ἄρρωστος, ἀλλὰ πολὺ πλούσιος, Ἀρχέλαος ὀνόματι. Αὐτὸς ὅσο ξόδευε τὰ χρήματά του στοὺς γιατρούς, τόσο χειροτέρευε ἡ κατάστασίς του. Μέσα στὴν ἀπελπισία του μαθαίνει γιὰ τὸν Ἅγιο καὶ τρέχει γρήγορα στὸ Μοναστήρι. Πέφτει στὰ πόδια του καὶ ζητάει νὰ τὸν θεραπεύση.
– Οἱ ἁμαρτίες σου, τοῦ λέγει ὁ ῞Αγιος, εἶναι ἡ ἀφορμὴ τῆς ἀρρώστιας σου. Γι‘ αὐτό, ἄν θέλης νὰ σωθῆς, νὰ ἀπέχης ἀπὸ αὐτὲς καὶ νὰ πᾶς νὰ νιφθῆς μὲ τὸ νερό, ποὺ πίνουν οἱ Πατέρες τοῦ Μοναστηριού.
Πράγματι! Μόλις νίφθηκε ἔγινε ἀμέσως καλά.
Ήταν ἐπίσης στὴν Ἀντιόχεια μιὰ γυναίκα, Χριστίνα τὴν ἔλεγαν, ἡ ὁποία ἔπασχε καὶ βασανιζόταν ἑπτὰ χρόνια ἀπὸ αἱμορραγία. Ὁ ἄνδρας της ἔκανε ὅ,τι μποροῦσε γιὰ νὰ βρῆ τὴν ὑγεία της. Κάποια μέρα, ἀφοῦ βαρέθηκε τοὺς γιατρούς καὶ τὰ γιατροσόφια, τὴν ἔβαλε ἐπάνω σὲ ἕνα ζῶο καὶ τὴν πῆγε στὸ Μοναστήρι. Ἔπεσε μὲ κλάματα στὰ πόδια τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη καὶ τὸν παρακαλοῦσε νὰ τὴν θεραπεύση.
– Γιατὶ ἀφῆκες τὸ Θεό, τοῦ εἶπε ὁ Ἅγιος, καὶ ἦλθες σὲ ἄνθρωπο ἁμαρτωλό; Πές ὅμως τῆς γυναίκας σου νὰ ἀγαπάη τὶς ὑπηρέτριές της καὶ νὰ δίδη ἑλεημοσύνες. Ἡ ἄρρωστη τοῦ τὸ ὑποσχέθη καὶ ἀμέσως θεραπεύθηκε.
Στο Μοναστήρι αὐτὸ ἔμεινε τέσσερα χρόνια. Ἀπὸ κεῖ ἔφυγε σὲ τόπο πιὸ ἔρημο καὶ ἀσκήτευε σὲ μιὰ σπηλιὰ ἐπὶ χρόνια μὲ ἕνα Γέροντα ἀσκητή. Ἐκεῖ οὔτε λυχνάρι εἶχε, οὔτε στρῶμα, οὔτε τραπέζι, οὔτε ἄλλο τι ἀπὸ ἐκεῖνα, ποὺ χρειάζονται οἱ ἄνθρωποι. Γιὰ τροφὴ εἶχε μόνο παξιμάδι καὶ νερό, ποὺ τοῦ ἔφερνε κάποιος γνωστός του. Ὑπέμεινε δὲ τὴν ψύχρα τοῦ χειμῶνα καὶ τὴν ζέστη τοῦ καλοκαιριοῦ, σὰν νὰ ἦταν καμωμένος ἀπὸ πέτρα.
Αὐτὸ ὅμως ἔγινε ἀφορμὴ νὰ τὸν πονέσουν τὰ πόδια του καὶ τὰ νεφρά του. Αὐτὸ τὸν ἀνάγκασε νὰ κατεβῆ στὴν Ἀντιόχεια. Ἦταν θεῖο θέλημα νὰ βγῆ ὁ Ἰωάννης στην κοινωνία γιὰ νὰ τοποθετηθῆ ἔτσι τὸ φῶς ἐπάνω στὴν λυχνία καὶ νὰ λάμψη στὰ πέρατα τοῦ κόσμου. Στὴν Ἀντιόχεια τὸν ὑποδέχθηκε ὁ Μελέτιος, ὁ Πατριάρχης, μὲ μεγάλη χαρά καὶ τὸν ἐχειροτόνησε Αναγνώστη. Μετὰ ἀπὸ λίγο ξαναπηγαίνει στὸ Μοναστήρι.
Γ) Τὸν καλεῖ ὁ Θεὸς μὲ θαῦμα
Μετὰ τὸν θάνατον ὅμως τοῦ Ἁγίου Μελετίου, Πατριάρχης στὴν Αντιόχεια ἔγινε ὁ Φλαβιανός. Αὐτός, καθώς προσευχόταν μιὰ μέρα στὸ κελλί του, εἶδε Ἄγγελο Κυρίου νὰ τοῦ λέγη:
– Πήγαινε στὸ Μοναστήρι, ὅπου εἶναι ὁ Ἰωάννης καὶ φέρε τον εἰς τὴν Ἐκκλησία τοῦ Πατριαρχείου σου, νὰ τὸν χειροτονήσης ἱερέα. Εἶναι δοχεῖον ἐκλεκτὸν τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, σὰν τὸν Ἀπόστολο Παῦλο καὶ μέλλει νὰ φωτίση ὅλην τὴν Οἰκουμένην.
Τὴν ἴδια νύχτα ὁ ἴδιος Ἄγγελος παρουσιάζεται καὶ στὸν Ἰωάννη, ποὺ προσευχόταν καὶ τοῦ λέγει:
– Αὔριο, μόλις ἔρθη ὁ Πατριάρχης Φλαβιανὸς καὶ σὲ ζητήση, νὰ πᾶς ἀμέσως μαζί του, διότι εἶναι θέλημα Θεοῦ νὰ δεχθῆς τὴν Ἱερωσύνην.
– Δὲν εἶμαι ἄξιος ἐγώ, ῞Αγιε Ἄγγελε, ἀπαντάει ὁ Ἰωάννης, γιὰ ἕνα τόσο βαρύ ἀξίωμα…
Τοῦτο τὸ βλέπω νὰ ξεπερνάη τὶς δυνάμεις μου… ἀπαντοῦσε στὸ ὅραμά του ὁ Ἰωάννης.
– Πράγματα, ποὺ θέλει ὁ Θεὸς νὰ κάμη, ποιὸς ἄνθρωπος θὰ τὰ σταματήση; τοῦ ἀποκρίθηκε ὁ Ἄγγελος.
Πράγματι! Τὴν ἄλλη ἡμέρα ἔφθασε καὶ ὁ Πατριάρχης Φλαβιανὸς καὶ ἀφοῦ εἶδε τὸν ῞Αγιον, τὸν ὁποῖον γιὰ πρώτη φορὰ τὸν συναντοῦσε, μὲ μεγάλη χαρὰ τοῦ εἶπε:
– Εγώ, ὦ τιμιώτατε καὶ φιλοσοφώτατε ἄνθρωπε, εἶχα καὶ πρότερον διάθεσιν καὶ ἐπιθυμίαν νὰ σὲ γνωρίσω, ἀλλὰ οἱ πολλὲς φροντίδες τῆς Ἐκκλησίας δὲν μοῦ τὸ ἐπέτρεψαν. Εὐχαριστῶ τὸ Θεό, ποὺ μὲ ἀξίωσε νὰ σὲ ἰδῶ, ἔστω καὶ τώρα καὶ μάλιστα νὰ σε ὁδηγήσω εἰς τὴν Ἐκκλησίαν μου. Σοῦ ἀποκαλύπτω ὅτι φάνηκε σὲ μένα Ἄγγελος Κυρίου καὶ μοῦ εἶπε νὰ σε καλέσω νὰ ἔρθης μαζί μου γιὰ νὰ σὲ χειροτονήσω Ἱερέα. Μή, λοιπόν, φανῆς ἀντίθετος στὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ.
Ὁ Ἰωάννης ἄκουσε τὰ λόγια τοῦ Πατριάρχου μὲ ταπεινοφροσύνη καὶ σιωπή..
Ἐν συνεχείᾳ ὁ Πατριάρχης λειτούργησε στὸ Μοναστήρι, κατὰ παράκλησιν τοῦ Ἁγίου. Ὅταν ὅμως κατόπιν ξεκίνησε ὁ Ἰωάννης νὰ πάη πίσω ἀπὸ τὸν Πατριάρχη, συνέβησαν συγκινητικά πράγματα. Συγκεντρώθηκαν οἱ Πατέρες γύρω του καὶ μὲ δάκρυα τὸν παρακαλοῦσαν νὰ μὴ τοὺς ἀφήση ὀρφανούς, όνομάζοντάς τον πατέρα καὶ διδάσκαλον. Τότε τοὺς μίλησε ὁ Πατριάρχης μὲ λόγια παρηγορητικὰ καὶ ἀποχωρίσθηκαν.
Το 380 μ.Χ. λοιπὸν ξαναεπιστρέφει στὴν Ἀντιόχεια ὁ ῞Αγιος Χρυσόστομος πολύ διαφορετικός, σὰν νὰ ἦταν ἐντελῶς ἄγνωστος. Ἦταν ἀδύνατος, κακοπαθημένος μὲ βαθειές ρυτίδες στὸ πρόσωπο. Ἡ καρδιά του ὅμως ἦταν πιὸ δυναμωνένη καὶ φλογισμένη ἀπὸ τὸ πῦρ τοῦ Παναγίου Πνεύματος.
Πέντε συνεχή χρόνια ἔμεινε διάκονος στὴν Ἀντιόχεια. Στὸ διάστημα αὐτὸ ἀσχολήθηκε μὲ τὴ συγγραφὴ καὶ τὰ ἔργα τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης. Ὁ Πατριάρχης Φλαβιανός βλέποντας τὶς ἀνάγκες τὶς Ἐκκλησίας, τοῦ προτείνει νὰ τὸν χειροτονήση πρεσβύτερο. Ὁ Χρυσόστομος ὅμως, ἂν καὶ εἶναι σὲ ὥριμη ἡλικία, ἦταν 40 χρονῶν, θέλει νὰ μείνη στὴν ταπεινή θέσι τοῦ διακόνου. Θεωρεῖ τὸ ὑπούργημα τῆς Ἱερωσύνης μεγάλο γιὰ τὸν ἑαυτό του, ποὺ τὸν χαρακτηρίζει μικρό παιδάκι. Ἀλλὰ καὶ ὁ Πατριάρχης ἐπιμένει, ὁπότε ὑποχωρεῖ τελικὰ ὁ Ἰωάννης.
Δ) Ἡ χειροτονία του εἰς ἱερέα
Ἔτσι μιὰ εὐλογημένη μέρα τοῦ 386 μ.Χ. ἡ Ἀντιόχεια ἔχει γιορτὴ καὶ πανηγύρι. Ὅλος ὁ κόσμος ἀπὸ νωρὶς βρίσκεται στὴ Μεγάλη Ἐκκλησία τῆς πόλεως καὶ περιμένει μὲ ἀγωνία τὴν χειροτονία τοῦ Ἁγίου σὲ Πρεσβύτερο. Ἡ θεία Λειτουργία προχωρεῖ, ὁπότε σὲ μιὰ στιγμὴ ὅλος ὁ κόσμος γονατίζει καὶ μέσα στὴ συγκινητική σιγή, ποὺ βασίλευε, ἀκούσθηκε δυνατή, καθαρή καὶ μεγαλόπρεπη ἡ φωνὴ τοῦ Φλαβιανοῦ:
– «Η θεία Χάρις, ἡ τὰ ἀσθενῆ θεραπεύουσα καὶ τὰ ἐλλείποντα ἀναπληροῦσα, προχειρίζεται Ἰωάννην τὸν εὐλαβέστατον διάκονον εἰς πρεσβύτερον…».
Τὴν ἴδια στιγμὴ ἕνα περιστέρι κατεβαίνει καὶ κάθεται στὴν κεφαλὴ τοῦ ᾿Ιωάννου. Εἶναι ἡ Χάρις τοῦ Παναγίου καὶ τελεταρχικοῦ Πνεύματος. Οἱ καρδιές τῶν πιστῶν κτυποῦν σὲ τόνο ἔντονο, γεμᾶτο ἱερὸ παλμό. Τὰ μάτια δακρύζουν. Τὰ χείλη ψιθυρίζουν ἐσώψυχες προσευχές…
Καὶ μέσα σὲ λίγα λεπτὰ μιὰ ὁμοβροντία ἀπὸ χιλιάδες φωνές ἀκούγεται καὶ τραντάζει τοὺς θόλους τοῦ Ναοῦ. Εἶναι οἱ φωνές: Ἄξιος! Ἄξιος! ποὺ βγαίνουν ἀπὸ τὰ στήθη τῶν πιστῶν, μὲ συγκινητικό αὐθορμητισμό. Εἶναι ἡ ἡμέρα ἐκείνη μεγάλη γιὰ τὴν Χριστιανωσύνη. Εἶναι ἡ στιγμὴ ἱστορική…
Καὶ τότε ὁ Ἰωάννης πλημμυρισμένος ἀπὸ τὴν χάρι τοῦ Ἁγίου Πνεύματος κάμνει τὴν πρώτη του ὁμιλία μέσα στο Ναό. Συγκλονίζει μὲ τὸ θεῖο του τάλαντο καὶ τὸν συναρπαστικό λόγο του, τὸν λαὸ τῆς Ἀντιοχείας. Ἀπὸ τὴν ἡμέρα ἐκείνη θὰ μείνη γνωστὸς στὴν Ἱστορία μὲ τὸ ὄνομα: Χρυσόστομος!
Ἀπὸ τὴν στιγμὴ ἐκείνη ἡ φωνή του μαγεύει καὶ συγκλονίζει. Διδάσκει συνεχῶς, συμβουλεύει τοὺς Χριστιανούς, ἐξηγεῖ τὶς Γραφές, μάχεται ὑπέρ τῶν φτωχῶν καὶ ἀδυνάτων, ὁμιλεῖ γιὰ τὴν δικαιοσύνη, ἀγωνίζεται ἐναντίον τῶν εἰδωλολατρῶν καὶ τῶν διαφόρων αἱρετικῶν καὶ ἐπιδιώκει τὴν κάθαρσιν τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ζωή του εἶναι ἕνα στάδιο ἀγώνων. Πολεμάει τὴν ἀσέβεια, τὴν ἀδικία, τὴν ὑποκρισία. Καὶ μὲ αὐτὰ ἀκόμη τὰ ἀνάκτορα συγκρούεται καὶ κονταροκτυπιέται. Ἀπειλεῖται, ἀλλὰ μένει σταθερὸς καὶ γενναῖος. Δὲν κάνει κανένα συμβιβασμό.
Πηγή: «Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος», Ἀρχιμ. Χαραλάμπους Δ. Βασιλόπουλου, ἐκδ. «Ὀρθοδόξου Τύπου», σελ.15-23