ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ
Θεολόγου – Καθηγητοῦ
«Καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν· καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λεὺκὰ ὡς τὸ φῶς» (Μάτθ.17,2).
Ἡ ἑορτὴ τῆς Μεταμορφώσεως τοῦ Κυρίου ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς λαμπρότερες Δεσποτικὲς ἑορτὲς τῆς Ἐκκλησίας μας. Δὲν πρόκειται ἁπλῶς γιὰ τὴν ἀνάμνηση ἑνὸς θαυμαστοῦ γεγονότος ἀπὸ τὴν ἐπίγεια ζωὴ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ γιὰ μιὰ βαθιὰ ἀποκάλυψη τοῦ μυστηρίου τοῦ Θεανθρώπου καὶ συγχρόνως γιὰ τὴν προαναγγελία τῆς δόξης ποὺ ἐπιφυλάσσει ὁ Θεὸς σὲ ὅσους ἑνωθοῦν μαζί Του.
Ἡ Μεταμόρφωση εἶναι ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποία ὁ Χριστὸς ἀποκαλύπτει στοὺς τρεῖς ἐκλεκτοὺς μαθητές Του —τὸν Πέτρο, τὸν Ἰάκωβο καὶ τὸν Ἰωάννη— ὄχι κάτι ποὺ ἀποκτᾶ ἐκείνη τὴ στιγμή, ἀλλὰ αὐτὸ ποὺ εἶναι πάντοτε: ὁ Υἱὸς καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ, «ἀπαύγασμα τῆς δόξης» τοῦ Πατέρα (Ἐβρ.1,3). Τὸ φῶς ποὺ πλημμυρίζει τὸ Θαβὼρ δὲν εἶναι κτιστὸ οὔτε φυσικὸ· εἶναι ἡ ἄκτιστη θεία δόξα, ἡ ἴδια δόξα ποὺ προϋπάρχει αἰωνίως στὸν Θεὸ καὶ ἀποκαλύπτεται, κατὰ παραχώρηση, στοὺς ἀνθρώπους.
Τὸ Θαβὼρ ὡς προετοιμασία τοῦ Γολγοθᾶ
Ἡ Μεταμόρφωση προηγεῖται χρονικὰ τοῦ Πάθους. Ἡ σειρὰ αὐτὴ δὲν εἶναι τυχαία. Λίγες ἡμέρες πρὶν ἀπὸ τὴν ἀνάβαση στὰ Ἱεροσόλυμα, ὁ Κύριος ἐπιτρέπει στοὺς μαθητές Του νὰ γευθοῦν τὴ θεία Τοῦ λαμπρότητα, ὥστε νὰ μὴ σκανδαλισθοῦν ὅταν Τὸν δοῦν νὰ πάσχει ἐπάνω στὸν Σταυρό.
Τὸ κοντάκιο τῆς ἑορτῆς ἑρμηνεύει αὐτὴν ἀκριβῶς τὴ σχέση: «Ἵνὰ ὅταν σὲ ἴδωσι σταυρούμενον, τὸ μὲν πάθος νοήσωσιν ἑκούσιον…»
Οἱ μαθητὲς ἔπρεπε νὰ γνωρίζουν ὅτι Ἐκεῖνος ποὺ θὰ σταυρωθεῖ εἶναι ὁ ἴδιος ποὺ ἀκτινοβολεῖ τὴ δόξα τῆς θεότητος. Ὁ Σταυρὸς δὲν ἀποτελεῖ ἧττα ἀλλὰ ἑκούσια θυσία. Ἡ δόξα τοῦ Θαβὼρ καὶ ἡ ταπείνωση τοῦ Γολγοθᾶ εἶναι οἱ δύο ὄψεις τοῦ ἴδιου μυστηρίου τῆς θείας ἀγάπης.
Τὸ ἄκτιστο Φῶς τῆς θεότητος
Στὴν ὀρθόδοξη θεολογία, ἡ Μεταμόρφωση κατέχει κεντρικὴ θέση, διότι συνδέεται ἄμεσα μὲ τὴ διδασκαλία περὶ τοῦ ἀκτίστου φωτός.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ὑπερασπιζόμενος τὴν ἐμπειρία τῶν ἡσυχαστῶν, διδάσκει ὅτι τὸ φῶς τοῦ Θαβὼρ δὲν ἦταν ἕνα συμβολικὸ ἢ ψυχολογικὸ φαινόμενο. Ἦταν ἡ ἄκτιστη ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, ἡ πραγματικὴ φανέρωση τῆς θείας δόξας.
Ὁ Θεός, κατὰ τὴν οὐσία Του, παραμένει ἀπρόσιτος καὶ ἀκατάληπτος. Ὅμως, κατὰ τὶς ἄκτιστες ἐνέργειές Του, προσφέρεται πραγματικὰ στὸν ἄνθρωπο. Ἔτσι, οἱ μαθητὲς δὲν εἶδαν τὴν οὐσία τοῦ Θεοῦ —κάτι ἀδύνατο γιὰ κάθε κτιστὸ ὀν— ἀλλὰ μετεῖχαν στὴ θεία δόξα, ὅσο μποροῦσε νὰ ἀντέξει ἡ ἀνθρώπινη φύση τους.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος γράφει χαρακτηριστικά: «Τὸ φῶς ἐκεῖνο οὔτε αἴσθησις μόνη ἐθεάσατο, οὔτε νοῦς μόνος κατενόησεν, ἀλλ’ ὅλος ὁ ἄνθρωπος, θεούμενος διὰ τῆς χάριτος».
Ἡ θέα τοῦ φωτὸς δὲν ἀποτελεῖ διανοητικὴ γνώση ἀλλὰ καρπὸ καθάρσεως, φωτισμοῦ καὶ θεώσεως.
Ἡ παρουσία τοῦ Μωυσῆ καὶ τοῦ Ἠλία
Δίπλα στὸν Χριστὸ ἐμφανίζονται δύο μεγάλες μορφὲς τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης: ὁ Μωυσῆς καὶ ὁ προφήτης Ἠλίας.
Ὁ Μωυσῆς ἐκπροσωπεῖ τὸν Νόμο, ἐνῷ ὁ Ἠλίας τοὺς Προφῆτες. Ὁλόκληρη ἡ Παλαιὰ Διαθήκη μαρτυρεῖ ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι ὁ ἀναμενόμενος Μεσσίας.
Παράλληλα, οἱ δύο αὐτοὶ ἄνδρες συμβολίζουν ὁλόκληρη τὴν ἀνθρωπότητα. Ὁ Μωυσῆς εἶχε πεθάνει, ἐνῷ ὁ Ἠλίας εἶχε ἀναληφθεῖ χωρὶς νὰ γνωρίσει θάνατο. Ἔτσι, στὴν παρουσία τους συναντῶνται οἱ κεκοιμημένοι καὶ οἱ ζῶντες, δείχνοντας ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι Κύριος ζώντων καὶ νεκρῶν.
Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἐπισημαίνει ἀκόμη ὅτι οἱ δύο προφῆτες ὑπῆρξαν ἄνθρωποι μεγάλης θεωρίας τοῦ Θεοῦ. Εἶχαν γνωρίσει τὴν παρουσία Του στὸ Σινᾶ καὶ στὸ Χωρήβ, ἀλλὰ τώρα βλέπουν μπροστά τους τὸν ἴδιο τόν Θεὸ Λόγο σαρκωμένο.
«Καλὸν ἐστιν ἡμᾶς ὧδὲ εἶναι»
Ἡ αὐθόρμητη κραυγὴ τοῦ ἀποστόλου Πέτρου ἐκφράζει τὴ βαθύτερη ἐπιθυμία κάθε ἀνθρώπινης ψυχῆς.
Ὁ ἄνθρωπος δημιουργήθηκε γιὰ νὰ ζεῖ μέσα στὴ δόξα τοῦ Θεοῦ. Ὅταν γεύεται ἔστω καὶ ἐλάχιστα τὴν παρουσία τῆς θείας Χάριτος, ἀντιλαμβάνεται ὅτι τίποτε στὸν κόσμο δὲν μπορεῖ νὰ συγκριθεῖ μὲ αὐτήν.
Ὡστόσο, ὁ Χριστὸς δὲν ἐπιτρέπει στοὺς μαθητὲς νὰ παραμείνουν στὸ Θαβώρ. Πρέπει πρῶτα νὰ ἀκολουθήσει ὁ Γολγοθᾶς. Ἡ πνευματικὴ ζωὴ δὲν εἶναι μιὰ διαρκὴς ἐμπειρία παρηγοριᾶς. Οἱ φωτεινὲς στιγμὲς τῆς χάριτος δίνονται γιὰ νὰ ἐνισχύσουν τὸν ἄνθρωπο στὸν καθημερινό του ἀγῶνα.
Ἡ Μεταμόρφωση ὡς ἀποκάλυψη τοῦ ἀνθρώπινου προορισμοῦ
Ἡ ἑορτὴ δὲν ἀποκαλύπτει μόνο ποιός εἶναι ὁ Χριστός. Ἀποκαλύπτει καὶ ποιός καλεῖται νὰ γίνει ὁ ἄνθρωπος. Ὁ ἀπόστολος Πέτρος γράφει ὅτι γινόμαστε «θείας κοινωνοὶ φύσεως» (Β’ Πέτρ.1,4). Δὲν γινόμαστε θεοὶ κατὰ φύση, ἀλλὰ κατὰ χάριν.
Ὁ ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Μέγας διατυπώνει τὴ γνωστὴ φράση: «Αὐτὸς γὰρ ἐνηνθρώπησεν, ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν».
Αὐτὸ ἀκριβῶς φανερώνει τὸ Θαβώρ. Ἡ θέωση δὲν ἀποτελεῖ φιλοσοφικὴ θεωρία οὔτε ἠθικὴ τελείωση. Εἶναι ἡ πραγματικὴ κοινωνία τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν ἄκτιστο Θεό.
Ἡ δόξα ποὺ περιέβαλλε τὸν Χριστὸ εἶναι ἡ ἴδια δόξα στὴν ὁποία καλοῦνται νὰ συμμετάσχουν ὅλοι οἱ ἅγιοι.
Πρόγευση τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ
Λίγο πρὶν ἀπὸ τὴ Μεταμόρφωση ὁ Κύριος εἶχε πεῖ: «Εἰσὶν τινες… οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ» (Μάρκ.9,1).
Ἡ Ἐκκλησία ἑρμηνεύει ὅτι ἡ ὑπόσχεση αὐτὴ ἐκπληρώνεται στὸ Θαβώρ. Οἱ τρεῖς μαθητὲς βλέπουν προκαταβολικὰ αὐτὸ ποὺ θὰ ἀποκαλυφθεῖ πλήρως μετὰ τὴ Δευτέρα Παρουσία: τὴ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ ὡς κοινωνία φωτός, ζωῆς καὶ ἀγάπης.
Γι’ αὐτὸ ἡ Μεταμόρφωση δὲν ἀφορᾶ μόνο τὸ παρελθὸν οὔτε μόνο τὸ μέλλον. Ἀφορᾶ τὸ παρὸν τῆς Ἐκκλησίας.
Σὲ κάθε Θεία Λειτουργία, σὲ κάθε μυστήριο, σὲ κάθε ἀληθινὴ προσευχή, ἡ ἄκτιστη χάρη τοῦ Θεοῦ γίνεται ἐμπειρία τοῦ πιστοῦ, ὡς πρόγευση τῆς αἰώνιας Βασιλείας.
Ἐπίλογος
Σὲ ἕναν κόσμο ποὺ γοητεύεται ἀπὸ τὸ πρόσκαιρο καὶ τὸ ἐπιφανειακό, ἡ Μεταμόρφωση ὑπενθυμίζει τὸν ἀληθινὸ προορισμὸ τοῦ ἀνθρώπου. Δὲν πλαστήκαμε γιὰ νὰ περιοριστοῦμε στὰ ὅρια τῆς φθορᾶς οὔτε γιὰ νὰ ἐγκλωβιστοῦμε στὴ λογικὴ τῆς αὐτάρκειας. Δημιουργηθήκαμε γιὰ τὴ μέθεξη τῆς θείας ζωῆς, γιὰ τὴν κοινωνία μὲ τὸν Ζῶντα Θεό.
Τὸ Θαβὼρ μᾶς καλεῖ νὰ ἀνέβουμε καὶ ἐμεῖς τὸ ὅρος τῆς προσωπικῆς μας μεταμορφώσεως. Ἡ ἄνοδος αὐτὴ περνᾶ μέσα ἀπὸ τὴ μετάνοια, τὴν προσευχή, τὴν ἄσκηση, τὴ μυστηριακὴ ζωὴ καὶ τὴ συμμετοχὴ στὴ Θεία Εὐχαριστία. Ὅσο ὁ ἄνθρωπος καθαρίζει τὴν καρδιά του, τόσο περισσότερο γίνεται δεκτικὸς τῆς θείας Χάριτος, σύμφωνα μὲ τὸν μακαρισμὸ τοῦ Κυρίου: «Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται» (Μάτθ.5,8).
Ἡ Μεταμόρφωση δὲν εἶναι μόνο μιὰ ἀνάμνηση ἑνὸς θαυμαστοῦ γεγονότος οὔτε ἕνα ἱστορικὸ ἐπεισόδιο τῆς ἐπίγειας ζωῆς τοῦ Χριστοῦ. Εἶναι ἡ φανέρωση τοῦ μέλλοντος μέσα στὸ παρόν, ἡ πρόγευση τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ, ἡ βεβαίωση ὅτι ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ, διὰ τῆς χάριτος, νὰ γίνει «φωτοφόρος» καὶ «θεοφόρος». Τὸ φῶς τοῦ Θαβὼρ ἐξακολουθεῖ νὰ λάμπει μέσα στὴν Ἐκκλησία καὶ νὰ ὁδηγεῖ κάθε πιστὸ πρὸς τὴ δόξα τῆς Ἀναστάσεως, ὅπου «ὁ Θὲὸς τὰ πάντα ἐν πᾶσιν» (Α’ Κόρ.15,28).
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος βαρύς.
Μετεμορφώθης ἐν τῷ ὄρει Χριστὲ ὁ Θεός, δείξας τοῖς Μαθηταῖς σου τὴν δόξαν σου, καθὼς ἠδυναντο. Λάμψον καὶ ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς, τὸ φῶς σου τὸ ἀΐδιον, πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, φωτοδότα δόξα σοι.
Κοντάκιον
Ἦχος βαρύς. Αὐτόμελον.
Ἐπὶ τοῦ ὄρους μετεμορφώθης, καὶ ὡς ἐχώρουν οἱ Μαθηταί σου τὴν δόξαν σου, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἐθεάσαντο, ἵνα ὅταν σε ἴδωσι σταυρούμενον, τὸ μὲν πάθος νοήσωσιν ἑκούσιον, τῷ δὲ κόσμῳ κηρύξωσιν, ὅτι σὺ ὑπάρχεις ἀληθῶς, τοῦ Πατρὸς τὸ ἀπαύγασμα.
ΤΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ
6 Αὐγούστου 2026 ἑορτάζουν:
Μεταμόρφωση τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ
Ἀνάμνηση ὀπτασίας Σοφιανής
Ἅγιος Ἀββακοὺμ ὁ Νεομάρτυρας