Θλίψεσι πολλαῖς Θωμαῒς λαμπρυνθεῖσα,
Δόξης ἀῤῥήτου παρὰ Χριστοῦ μετέσχε.
Τριτάτῃ Θωμαΐδα πινυτόφρονα ἀείδειν θέμις.
Ἡ Ἁγία Θωμαΐς ἦταν ἄγνωστη σὰν ἁγία στὴν Λέσβο, τὴν πατρίδα της. Μόλις τὸ 1961 μ.Χ. ἔγινε γνωστὴ μὲ σειρὰ ἄρθρων, ποὺ δημοσίευσε γι’ αὐτήν, ἔπειτα ἀπὸ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα, ὁ καθηγητὴς κ. Ἰωάννης Μ. Φουντούλης.
Ἡ Ἁγία Θωμαΐς γεννήθηκε στὴ Λέσβο μεταξὺ τῶν ἐτῶν 910 – 913 μ.Χ. Οἱ γονεῖς της, Μιχαὴλ καὶ Καλή, ἦταν εὐσεβέστατοι, ἔντιμοι καὶ εὐκατάστατοι. Τὴ στέρηση παιδιοῦ τὴν ἀντιμετώπιζαν «πενθοῦντες καὶ σκυθρωπάζοντες», ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ ἀποκτοῦσαν παιδὶ καὶ γιὰ τοῦτο δὲν ἔπαυαν νὰ προσεύχονται. Τέλος, ἡ Παναγία μὲ θεῖο ὄνειρο προειδοποίησε τὴν Καλὴ ὅτι ὄχι μόνο θὰ ἀποκτοῦσε παιδί, ἀλλὰ ὅτι τοῦτο θὰ ξεχώριζε σὲ πλοῦτο χαρισμάτων καὶ ἁγιότητα.
Πραγματικά, ἀπόκτησαν κόρη, ποὺ τὴν ὀνόμασαν Θωμαΐδα, ποὺ καθὼς μεγάλωνε ξεχώριζε γιὰ τὰ χαρίσματα ποὺ εἶχε καὶ τὴν ὀμορφιά της. Ἂν καὶ δὲν εἶχε καμιὰ διάθεση γιὰ γάμο ἀλλὰ ἀπ’ ἐναντίας θαύμαζε τὴ μοναστικὴ ζωή, πειθαρχῶντας στὴ θέληση καὶ ἐπιθυμία τῶν γονιῶν της, πανδρεύτηκε, μεταξὺ τῶν ἐτῶν 934 – 937 μ.Χ., σὲ ἡλικία 24 ἐτῶν, κάποιον Στέφανο, ποὺ ἔγινε γι’ αὐτὴν «ἀκάνθινος στέφανος» γιὰ ὅλη τὴ ζωή της. Ἐνῷ αὐτὴ ἦταν τόσο καλή, τόσο ἐνάρετη, ὥστε τὴν ἤξεραν ὅλοι σὰν ὑπόδειγμα συζύγου, ὑπέφερε φοβερὰ ἀπὸ τὴ βάναυση συμπεριφορὰ τοῦ βαρβάρου συζύγου της, ποὺ καθημερινὰ εὕρισκε εὐκαιρία νὰ τὴν πληγώνει στὸ σῶμα καὶ στὴν ψυχὴ μὲ ξυλοδαρμούς, ραπίσματα, κλωτσιὲς ἀκόμα καὶ στὸ στόμα της, νὰ τὴν καίει, νὰ τῆς ἀνοίγει πληγὲς σ’ ὅλο της τὸ σῶμα.
Ἀπὸ τὴ Μυτιλήνη ἔφυγαν καὶ κατοίκησαν στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου φαίνεται, γιὰ νὰ ἀκολουθήσουν τὴν κόρη τους, μετακόμισαν καὶ οἱ γονεῖς της, ἐγκαταλείποντας ἐδῶ τὴ μεγάλη περιουσία τους καὶ ἀντιμετωπίζοντας ἐκεῖ πολλὲς στερήσεις. Μετὰ τὸ θάνατο τοῦ πατέρα της, ἡ μητέρα της πῆγε στὸ μοναστήρι, τὸ γνωστὸ μὲ τὸ ὄνομα «τὰ Μικρὰ Ρωμαίου» ἢ «τὰ Ρωμαίου», τὸ ὁποῖο ἐκεῖτο μεταξὺ τῆς πύλης της Σηλυβρίας καὶ τῆς πύλης του Πολυανδρίου ἐπὶ τοῦ ἑβδόμου λόφου τῆς Κωνσταντινούπολης καὶ ἔγινε μοναχὴ καὶ ἀργότερα ἔγινε καὶ ἡγουμένη.
Τὸ δρᾶμα της Θωμαΐδος κορυφώθηκε. Ἡ συμπεριφορὰ τοῦ συζύγου τῆς γινότανε ἀπὸ μέρα σὲ μέρα χειρότερη. Καὶ ἡ Θωμαΐς ἀντιμετώπιζε ὅλη αὐτὴ τὴ μαρτυρικὴ κατάσταση μὲ τὴν προσευχή, τὴν ὑπομονὴ καὶ τὴν ἀγαθοεργία.
Πολὺ σύντομα ἡ πίστη καὶ ἡ ἁγιότητα τῆς Θωμαϊδος εὐλογήθηκε ἀπὸ τὸ Θεό, ποὺ τῆς ἔδωκε τὴ χάρη νὰ κάνει καὶ θαύματα, ὅταν ζητοῦσε μὲ τὶς θερμὲς προσευχές της τὴ βοήθειά Του γιὰ ἀνθρώπους ποὺ ὑπέφεραν. Ἀναφέρονται δεκατέσσερα θαύματα ποὺ ἔγιναν μὲ τὴν προσευχὴ τῆς ἁγίας Θωμαΐδος στὴν Κωνσταντινούπολη. Θεραπεύει ἕναν δαιμονιζόμενο, ἕναν παράλυτο, ἕναν ἄρρωστο μὲ καρκίνο καὶ ἄλλους.
Ἔπειτα ἀπὸ δέκα τριῶν ἐτῶν μαρτυρικὴ συζυγικὴ ζωή, ἀπέθανε ἡ Θωμαΐς σὲ ἡλικία τριάντα ὀκτὼ ἐτῶν καὶ ἐνταφιάσθηκε στὴν γυναικεία Μονή, τὴν καλουμένη «τὰ Μικρὰ Ρωμαίου» ἢ «τὰ Ρωμαίου» ὅπου εἶχε μονάσει καὶ ταφὴ καὶ ἡ μητέρα της. Σαράντα ἡμέρες μετὰ τὴν ταφή της, τὸ ἱερὸ λείψανο αὐτῆς ἀνακομίσθηκε καὶ ἀποτέθηκε σὲ πολυτελῆ λάρνακα ἐντὸς τοῦ Ναοῦ τῆς Μονῆς. Αὐτὸ ἦταν ἀκέραιο καὶ στὰ τίμια χέρια της διακρίνονταν οἱ αἰκισμοὶ τοῦ συζύγου της.
Ὁ τάφος της καὶ τὸ σεπτὸ λείψανό της ἔγιναν πηγὴ θαυμάτων. Κάποιος διαμονιζόμενος Κωνσταντῖνος, ποὺ πλησίασε τὸν τάφο της, θεραπεύεται. Κάποιος παράλυτος Εὐτυχιανὸς ὀνομαζόμενος, ποὺ προσευχήθηκε καὶ ἄγγισε τὸν τάφο της στάθηκε στὰ πόδια του. Κάποια μοναχὴ μὲ φοβεροὺς πόνους στὸ κεφάλι θεραπεύεται καὶ ἄλλος μὲ ἐπιληψία ἐπίσης βρίσκει τὴν ὑγεία του. Κάποιος ψαρᾶς βρίσκει τὰ χαμένα δίχτυα τοῦ στὴ θάλασσα γεμᾶτα ψάρια. Κάποια γυναῖκα μὲ φοβεροὺς πόνους στὰ σπλάγχνα της θεραπεύεται καὶ ἀπὸ εὐγνωμοσύνη χτίζει πάνω στὸν τάφο τῆς ἁγίας μεγαλοπρεπῆ ἁψῖδα. Σὰν τελευταῖο θαῦμα ἀναφέρεται ἡ θεραπεία τοῦ συζύγου της, ποὺ μετὰ τὸ θάνατό της «προσέκρουσε δαίμονι χαλεπῷ», ἔγινε, δηλαδή, δαιμονιζόμενος. Τὸν ἔδεσαν μὲ ἁλυσίδες καὶ τὸν ὁδήγησαν στὸν τάφο τῆς ἁγίας καὶ θεραπεύτηκε.
Τὸ τίμιο σκήνωμά της ἀπωλέσθηκε πιθανὸν κατὰ τὴν ἅλωση τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀπὸ τοὺς Φράγκους τὸ 1204 μ.Χ.
Ἀρχικὰ ἡ μνήμη της ἑορταζόταν τὴν 1η Ἰανουαρίου, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ 10ο αἰῶνα μ.Χ. ὁ ἑορτασμὸς τῆς μνήμης της μετατέθηκε στὶς 3 Ἰανουαρίου, διότι ἡ ἡμέρα τῆς κοιμήσεώς της, ποὺ συνέπιπτε μὲ τὴν ἑορτὴ τῆς Περιτομῆς τοῦ Κυρίου καὶ τὴν ἑορτὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, δὲν ἦταν πρόσφορη γιὰ τὸν πανηγυρισμὸ αὐτῆς.
Ἀκολουθία τῆς ἁγίας συνέταξε ὁ μοναχὸς Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης, Ὑμνογράφος τῆς Μ. τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας στὸ Ἅγιο Ὅρος, τὸ ἔτος 1967 μὲ τὴ μέριμνα τοῦ ἀειμν. Μητροπολίτου Μυτιλήνης Ἰακώβου Κλεομβρότου καὶ δημοσιεύθηκε στὸ «Λεσβιακὸ Μηναῖο».
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Τάς θλίψεις τοῦ βίου σου, ὡς προσφορὰν λογικήν, Χριστῷ προσενένκασα, τὴν τῶν θαυμάτων ἰσχύν, Ὁσία, ἀντείληφας. Ὅθεν ὡς συζυγίας, ὑποτύπωσιν θείαν, μέλπομεν Θωμαΐς σε, καὶ πιστῶς σοι βοῶμεν Χαῖρε τῆς νήσου Λέσβου, σεμνὸν ἐγκαλλώπισμα.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Ἐπεφάνης σήμερον.
Πόνους πλείστους ἤνεγκας καὶ κακουχίας, Θωμαῒς πανθαύμαστε, ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Χριστοῦ· ὅθεν ἀξίως δεδόξασαι, καὶ τῶν ῾Αγίων ἐδέξω τὸν στέφανον.
ΤΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ
3 Ἱανουαρίου 2026 ἑορτάζουν:
Προφήτης Μαλαχίας
Ἅγιος Γόρδιος
Ἁγία Θωμαΐς ἀπὸ τὴν Λέσβο
Ὅσιος Πέτρος ὁ Σημειοφόρος ὁ ἐν Ἁγίῳ Ζαχαρίᾳ Ἀτρώας
Ἁγία Μητέρα καὶ τὰ δύο τέκνα της οἱ Μάρτυρες
Ὅσιος Ἀκάκιος ὁ Θαυματουργός
Ἁγία Genevieve τῶν Παρισίων
Ὅσιος Μελίτων ἐκ Βηρυτοῦ
Ὅσιος Παντελεήμων
Εὕρεσις τῶν τιμίων λειψάνων τοῦ Ἁγίου Ἐφραίμ
Ἅγιος Εὐθύμιος ὁ ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ