Ὁ Ἀρχιμανδρίτης Χρυσόστομος Παπασαραντόπουλος δόξασε τὸν Κύριο μὲ τὸν ἐνάρετο βίο του καὶ τὴν σπουδαία ἱεραποστολικὴ δράση του στὴν Ἀφρική. Ὑπακούοντας στὴν ἐντολὴ τοῦ Κυρίου μας στοὺς Ἀποστόλους Τοῦ «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη» (Μάτθ.28,19) μὲ ἀπόλυτη αὐταπάρνηση, φύτεψε τὸν σπόρο τῆς Ὀρθοδοξίας στὴν Οὐγκάντα, τὴν Τανζανία, τὴν Κένυα καὶ τὸ Κονγκό. Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τοῦ Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας στὶς 8 Ὀκτωβρίου 2025 προέβη στὴν ἐπίσημη ἁγιοκατάταξή του. Ἡ ἀπόφαση αὐτὴ ἔγινε δεκτὴ μὲ ἐνθουσιασμὸ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, ὅπου γεννήθηκε καὶ ὑπηρέτησε ὡς κληρικός, στὶς τοπικὲς Ἐκκλησίες τῆς Μεσσηνίας, τῆς Ἔδεσσας, τῆς Θεσσαλονίκης, τῆς Καλαμαριὰς καὶ τῶν Ἀθηνῶν.
Βίος καὶ ποιμαντικὴ δράση στὴν Ἑλλάδα
Ὁ Ἅγιος Χρυσόστομος κατὰ κόσμον Χρῆστος, γεννήθηκε τὸ 1903 στὸ χωριὸ Βασιλίτσι, τῆς ἐπαρχίας Κορώνης, τοῦ Νομοῦ Μεσσηνίας. Παρ’ ὅτι ἐπιθυμοῦσε νὰ σπουδάσει δὲν τὸ κατόρθωσε κατὰ τὴν παιδικὴ ἡλικία λόγῳ τοῦ θανάτου τοῦ πατέρα του καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀνέχειας τῆς οἰκογένειάς του.
Ἀναζητῶντας πνευματικὴ ζωὴ ὁ δεκαπεντάχρονος Χρῆστος τὸ 1918 προσῆλθε στὸ ἀσκητήριο τοῦ Ἠλία Παναγουλάκη στὴν Καλαμάτα. Ἀνάμεσα στοὺς νέους ποὺ ποθοῦσαν τὸν ἀγγελικὸ βίο ἦταν ὁ Ἅγιος Βησσαρίων (Κορκολιάκος) ὁ Ἀγαθωνίτης ὁ ἐλεήμων, ὁ Ἀρχιμανδρίτης Ἰωὴλ Γιαννακόπουλος, πολυγραφώτατος Θεολόγος καὶ ἱδρυτὴς τοῦ Ἡσυχαστηρίου τοῦ Προφήτου Ἰωὴλ Καλαμάτας, ὁ Ἀρχιμανδρίτης Ἰωακεὶμ (Νικολαΐδης) Ἀγιαννανίτης, ὁ αὐστηρὸς ἁγιορείτης ἀσκητής, ὁ Ἱερομόναχος Εὐσέβιος Θεριακὴς καὶ πολλοὶ ἄλλοι.
Ὁ Χρῆστος Παπασαραντόπουλος καὶ ὁ Φώτης Γιαννακόπουλος (π. Ἰωὴλ) ἔγιναν ἀχώριστοι φίλοι. Ἡ φιλία αὐτὴ βοήθησε καὶ τοὺς δύο στὶς πνευματικὲς ἀναζητήσεις καὶ στὴν ἄσκησή τους. Μάλιστα δέ, ὅταν ἀλληλογραφοῦσαν μεταξύ τους, μὲ πνεῦμα ταπεινοφροσύνης, ὑπέγραφαν, ὁ μὲν Ἅγιος Χρυσόστομος ὡς “Χρῆστος ὁ ἄχρηστος”, ὁ δὲ π. Ἰωὴλ ὡς “Φώτης ὁ ἀφώτιστος”.
Μετὰ τὴν στρατιωτική του θητεία τὸ 1924, ὑπὸ τὴν πνευματικὴ καθοδήγηση τοῦ Ἀρχιμανδρίτη Πολυκάρπου Ἀνδρώνη, Ἱεροκήρυκα τῆς Ἀδελφότητος «Ζωή», μετέβη ὡς δόκιμος σὲ ἡλικία 22 ἐτῶν, στὴν Ἱερὰ Μονὴ Μαρδακίου στὸν Ταΰγετο. Στὶς 4 Αὐγούστου 1925 ἐκάρη μοναχὸς καὶ ἔλαβε τὸ ὄνομα Χρυσόστομος.
Στὶς 4 Μαΐου 1926 χειροτονήθηκε Διάκονος, ἀπὸ τὸν τότε Μητροπολίτη Μεσσηνίας κυρὸ Μελέτιο Σακελλαρόπουλο, τὴν ἑπομένη ἡμέρα χειροτονήθηκε πρεσβύτερος καὶ διορίστηκε ἐφημέριος τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ὑπαπαντὴς τοῦ Χριστοῦ στὸ χωριὸ Ἄμφεια (Γαρδίκι) Μεσσηνίας μέχρι τὸ 1928, ἐνῷ παράλληλα ἐξυπηρετοῦσε καὶ γειτονικὰ χωριά.
Στὶς 11 Μὰΐου 1926 διορίστηκε ἠγουμενοσύμβουλος τῆς Μονῆς Γαρδικίου καὶ 25 Ὀκτωβρίου τοῦ ἰδίου ἔτους Ἡγούμενος αὐτῆς, μετὰ ἀπὸ τὴν παραίτηση τοῦ μέχρι τότε Ἡγουμένου, π. Ἰωὴλ Γιαννακόπουλου.
Μὲ τὴν ἐπιθυμία νὰ μορφωθεῖ παράλληλα τελείωσε τὸ Δημοτικὸ Σχολεῖο σὲ χωριὸ τῆς περιοχῆς του ὡς «κατ’ οἶκον διδαχθείς».
Ὅταν τὸ ἔτος 1931 ἡ Μονὴ Γαρδικίου διαλύθηκε λόγῳ ἐλλείψεως μοναχῶν καὶ ὑπήχθη ὡς Μετόχι τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Βουλκάνου, ὁ Ἅγιος Χρυσόστομος, κατέφυγε στὴ Ἱερὰ Μονὴ Χρυσοκελλαριὰς πλησίον τῆς Κορώνης. Ἐκεῖ ὀργάνωσε Κατηχητικὸ σχολεῖο στὰ κοντινὰ χωριὰ Βασιλίτσι καὶ Χαρακοπιὸ καὶ ἔγινε ὁ πνευματικὸς πατέρας πολλῶν χριστιανῶν τῆς περιοχῆς. Ἀπὸ τὸ 1934 ἕως τὸ 1938 ὑπηρέτησε ὡς ἐφημέριος καὶ σὲ ἄλλα χωριὰ τῆς Μεσσηνίας καὶ οἱ ἐκεῖ χωρικοὶ τὸν χαρακτήριζαν πάντοτε ὡς “ἀνάργυρο” ἐπειδὴ δὲν εἶχε ποτὲ δικά του χρήματα καὶ πάντα τὰ ἔδινε σὲ ὅσους εἶχαν ἀνάγκη.
Τὸ ἔτος 1938 ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν Χρύσανθος (Φιλιππίδης) τὸν κάλεσε στὴν Ἀθήνα γιὰ νὰ ὑπηρετήσει ὡς ἐξομολόγος τῶν μαθητῶν τῶν Κατηχητικῶν Σχολείων. Πλέον ἐντάχθηκε ὡς μοναχὸς στὴν Ἱερὰ Μονὴ Ἀσωμάτων Πετράκη, χειροθετήθηκε Ἀρχιμανδρίτης καὶ ἐν συνεχείᾳ διορίστηκε Ἡγούμενος τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Φανερωμένης Σαλαμίνας.
Ὅταν τὸ ἔτος 1941 ἀνέλαβε Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν ὁ Δαμασκηνὸς (Παπανδρέου) ὁ Ἅγιος Χρυσόστομος παραιτήθηκε ἀπὸ Ἡγούμενος καὶ ἐγκαταστάθηκε στὴ Μονὴ Πετράκη. Κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἰταλο-γερμανικῆς κατοχῆς τὸ κελὶ τοῦ μετετράπη σὲ πνευματικὴ φωλιὰ γιὰ φοιτητὲς ἀπὸ τὴν ἐπαρχία, τοὺς ὁποίους βοηθοῦσε ποικιλοτρόπως γιὰ νὰ ἐπιβιώσουν στὴν Ἀθήνα τὰ δύσκολα ἐκεῖνα χρόνια.
Μετὰ τὸν πόλεμο ἔδωσε ἐξετάσεις, ἔλαβε τὸ Ἀπολυτήριο Γυμνασίου καὶ φοίτησε στὴν Θεολογικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. Ἔτσι τὸ 1959 ὁ Ἅγιος Χρυσόστομος σὲ ἡλικία 56 ἐτῶν ἔλαβε τὸ πτυχίο τῆς Θεολογίας.
Ἡ ἀπόφαση γιὰ ἱεραποστολὴ στὴν Ἀφρική
Ὅσο σπούδαζε στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ γνωρίστηκε μὲ φοιτητὲς ἀπὸ τὴν Οὐγκάντα. Ἀπὸ αὐτοὺς πληροφορήθηκε τὴν ἀνάγκη εὐαγγελισμοῦ τῶν Ἀφρικανῶν ἀλλὰ καὶ τῆς παροχῆς βοήθειας σὲ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι μαστίζονται ἀπὸ ἐπιδημίες, πεῖνα καὶ κάθε εἴδους δυστυχία.
Τὸ Πάσχα τοῦ 1960 βρέθηκε στὰ Ἱεροσόλυμα ὡς προσκυνητῆς καὶ μὲ θερμὴ προσευχὴ παρακάλεσε τὸν Κύριο νὰ τὸν ἐνισχύσει στὸ νέο ποιμαντικό του ἔργο. Παρουσιάστηκε στὸν Πατριάρχη Ἀλεξανδρείας καὶ πάσης Ἀφρικῆς Χριστοφόρο καὶ ζήτησε τὴν εὐλογία του. Ὁ Πατριάρχης του ἐπέστησε τὴν προσοχὴ στοὺς κινδύνους ποὺ ἔμελλε νὰ ἀντιμετωπίσει στὴν ἱεραποστολή. Ὅμως ὁ φλογερὸς ἱεραπόστολος δὲν ἐκάμφθη καὶ δήλωσε στὸν Πατριάρχη ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ πεθάνει γιὰ τὴν ἀποστολὴ αὐτή.
Δὲν ἄκουσε ὅσους τὸν ἐμπόδιζαν ἢ τὸν εἰρωνευόταν γιὰ τὴν ἀπόφασή του, προφασιζόμενοι τὴν ἡλικία καὶ τὴν ὑγεία του. Ὁ τότε Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν Θεόκλητος προσπάθησε νὰ τὸν ἐμποδίσει: «Εἶσαι μεγάλος καὶ ἄρρωστος. Θὰ πεθάνεις ἐκεῖ». Καὶ ἔλαβε ἀπὸ τὸν πατέρα Χρυσόστομο τὴν ἀπάντηση: «Μνήματα ὑπάρχουν καὶ στὴν Ἀφρική».
Πῆγε στὰ Μετέωρα ἕνα μῆνα. Συνέχεια προσευχόταν νὰ τὸν φωτίσει ὁ Θεὸς τί νὰ κάνει. Κατέφυγε στὴν Πάτμο νὰ συμβουλευθεῖ τὸν Ἅγιο Ἀμφιλόχιο Μακρή. Ἐκεῖνος τὸν ἐνεθάρρυνε καὶ τοῦ εἶπε: «Πόσο θὰ ἤθελα νὰ πήγαινα ἐγὼ στὴν Ἀφρική! Τὸ γῆρας καὶ ἡ ἀσθένειά μου μὲ ἐμποδίζουν. Θὰ εἶμαι βάρος καὶ δὲν θὰ ἀνταποκριθῶ στὰ καθήκοντά μου. Τί κρῖμα ποὺ ἐγήρασα! Σὲ ζηλεύω, πατέρα Χρυσόστομε».
Ὁ πατέρας Χρυσόστομος στὰ 57 του χρόνια ἔφυγε γιὰ τὴν Ἀφρική. Ἄρχισε ἀπὸ τὴν Οὐγκάντα καὶ ἐξάπλωσε τὴν ἱεραποστολὴ στὴν Κένυα, τὴν Τανζανία καὶ τὸ Κονγκό. Ἔσπειρε τὸ σπόρο τῆς Ὀρθοδοξίας στὴν Ἀνατολικὴ Ἀφρικὴ καὶ ἔπειτα στὸ κέντρο τῆς Ἀφρικῆς στὴν Κανάγκα. Ποτίζοντας μὲ τὸν ἱδρῶτα καὶ τὸ αἷμα του τὸ χῶμα τῆς Ἀφρικῆς, μὲ τὴ ζωή του, τὸ παράδειγμά του, τὸ κήρυγμά του, τὰ γράμματα τοῦ καὶ τὴ θυσία του, ἔβαλε τὰ θεμέλια τῆς Ἱεραποστολῆς καὶ ἔγινε ὁ ὁδηγὸς αὐτῶν ποὺ διακονοῦν στὸν ἀγρὸ τῆς Ἱεραποστολῆς.
Τὸ ὅραμα καὶ οἱ σκοποὶ τῆς Ἱεραποστολῆς
Ὁ Ἅγιος καλεῖ ὅλους εἰς βοήθεια τῆς Ἱεραποστολῆς καὶ στὴ δημιουργία ὁμάδων σὲ κάθε τόπο ὅπου βρίσκονται Ὀρθόδοξοι χριστιανοί. Διευκρινίζει τί εἶναι ἱεραπόστολος καὶ τί εἶναι ἰεραποστολεύς.
Ὁ ἰεραποστολεὺς εἶναι αὐτὸς ποὺ στὰ μετόπισθεν ἐνισχύει μὲ διαφόρους τρόπους αὐτοὺς ποὺ εἶναι στὴν πρώτη γραμμή, ποὺ ἀπὸ τὸ στέρημά τους σὲ χρήματα καὶ χρόνο προσφέρουν τὰ κατάλληλα ἐφόδια γιὰ νὰ παλέψουν οἱ διακονοῦντες στὶς χῶρες ὅπου ἀναγγέλλεται Χριστός. Εἶναι ὅλοι αὐτοί, λέει ὁ πατὴρ Χρυσόστομος, ποὺ μὲ τὶς προσευχές τους πρὸς τὸν Πανάγαθο Θεὸ ἐνισχύουν μὲ οὐράνια φτερὰ τοὺς ἐργαζομένους στὸν ἀμπελῶνα τοῦ Χριστοῦ.
«Ἰεραποστολείς», συνεχίζει ὁ πατὴρ Χρυσόστομος, «εἶστε ὅλοι ἐσεῖς ποὺ σήμερα κηρύττετε στὸν κόσμο ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι κυρίως Ἱεραποστολή. Ἱεραποστολὴ στὸν ἑαυτό μας ὥστε νὰ μορφωθεῖ μέσα μας ὁ Χριστός. Ἱεραποστολὴ στοὺς ἀνθρώπους, τοὺς ἐγγὺς καὶ τοὺς μακράν, ὥστε νὰ ἐφαρμοστεῖ ἡ ἐντολή: «ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν».
Σκοποὶ τῆς Ἱεραποστολῆς ἔλεγε ὁ Ἅγιος Χρυσόστομος εἶναι:
- Ἡ ἐκκλησιαστικὴ διοργάνωσις καὶ θρησκευτικὴ καλλιέργεια τῶν χιλιάδων Ἀφρικανῶν Ὀρθοδόξων τῆς Οὐγκάντας καὶ Κένυας, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ 30ετίας διὰ τῆς κοπιώδους ἐργασίας τοῦ γνωστοῦ Ἀφρικανοῦ ἐκκλ. ἡγέτου π. Ῥοὐβὴμ Σπάρτα καὶ τῶν συνεργατῶν του, προσῆλθον καὶ προσέρχονται εἰς τὴν Ὀρθοδοξίαν.
- Ἡ μόρφωσις Ἰθαγενῶν Ἱερέων καὶ Θεολόγων καὶ ἡ δι’ αὐτῶν εὐρυτέρα διάδοσις τῆς Ὀρθοδοξίας εἰς τὴν Ἀφρικήν.
- Ἡ ἵδρυσις ὀρθοδόξων Ἱερῶν Ναῶν κατ’ ἐνορίας, Σχολείων κ.λ.π.
Τὸ τελευταῖο ταξίδι
Στὶς 13 Δεκεμβρίου τοῦ 1972 ὁ πατὴρ Χρυσόστομος, συνοδευόμενος ἀπὸ τὴν ἀδελφὴ Ὄλγα, ἀνεχώρησε γιὰ τὸ Μπουζουμάι, πρωτεύουσα τῆς ἐπαρχίας τοῦ Ἀνατολικοῦ Κασάι γιὰ νὰ μεταφέρουν τὴν Ὀρθοδοξία. Φτάνοντας σὲ ἀπόσταση 200 χιλιομέτρων ἀπὸ τὴν Κανάγκα, τὸ αὐτοκίνητο ποὺ τοὺς μετέφερε κόλλησε στὴν ἄμμο λόγῳ δυνατῆς βροχῆς. Ἐνῷ προσπαθοῦσαν νὰ ἐλευθερώσουν τὸ αὐτοκίνητο ἀπὸ τὴν ἄμμο, ὁ πατὴρ Χρυσόστομος ἀποτραβήχθηκε λίγα μέτρα γιὰ νὰ ξεκουραστεῖ. Ἡ ἀδελφὴ Ὄλγα πῆγε νὰ τὸν ἀναζητήσει καὶ τὸν βρῆκε νὰ αἱμορραγεῖ. Ὁ πατὴρ μεταφέρθηκε ταχέως σὲ κλινική.
Ἡ κατάσταση τῆς ὑγείας τοῦ πατρὸς Χρυσοστόμου βελτιώθηκε λίγο καὶ 25 Δεκεμβρίου τέλεσε τὴ Θεία Λειτουργία τῶν Χριστουγέννων. Ὅμως γρήγορα χειροτέρεψε πάλι καὶ 26 Δεκεμβρίου τὸ πρωὶ εἰσήχθη στὴν κλινική της Κανάγκας. Στὶς 29 Δεκεμβρίου 1972 παρέδωσε τὸ πνεῦμα του, ἀφοῦ πρὶν τρεῖς μέρες ἀνέφερε στὴν ἀδελφὴ Ὄλγα ὅτι σὲ τρεῖς μέρες κάτι μεγάλο θὰ γίνει.
Δυστυχῶς Ὀρθόδοξος ἱερεὺς δὲν ὑπῆρχε γιὰ νὰ διαβάσει τὴ νεκρώσιμη ἀκολουθία. Ἔτσι πραγματοποιήθηκε αὐτὸ ποὺ ἀπαντοῦσε σὲ ὅσους τοῦ ἔλεγαν νὰ γυρίσει στὴν Ἑλλάδα: «Καλύτερα νὰ πεθάνω ἄδοξος στὴν Ἀφρὶκὴ παρὰ ἔνδοξος στὸ κελί μου, στὴν ἡσυχία μου. Δὲν μπορῶ νὰ φύγω ἀπ’ ἐδῶ, δὲν τὸ θέλω, κάτι μὲ κρατᾶ».
Μετὰ λίγες μέρες πῆγε ὁ πατὴρ Ἐμμανουὴλ Ζορμπὰς καὶ ἐπὶ τοῦ τάφου του διάβασε τὴν νεκρώσιμη ἀκολουθία λέγοντας: «Ἀδελφοί μου, ὁ νὲκρὸς εἶναι ζῶν. Αὐτὸ ποὺ συνέβη ἦταν θέλημα Θεοῦ».
Ἐτάφη στὸ κοιμητήριο τῆς Κανάνγκα. Στὶς 21 Δεκεμβρίου 1996 ἔγινε ἡ ἀνακομιδὴ τῶν λειψάνων του, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται στὸν κῆπο τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέα στὸ Ἱεραποστολικὸ Κέντρο της Κανάγκα. Ἡ μνήμη του ὁρίστηκε νὰ τιμᾶται στὶς 29 Δεκεμβρίου.
Στῦλος Ὀρθοδοξίας, ἀρ. φύλλου 281, σέλ.10-11
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’. Τῆς ἐρήμου πολίτης.
Μεσσηνίας τὸν γόνον καὶ Κανάγκας τὸν ἔφορον, τὸν εἰς Ἀφρικὴν πορευθέντα, Ὀρθοδοξίας τὸν κῆρυκα, Χρυσόστομον τιμήσωμεν, πιστοί, τὸν νέον ἰσαπόστολον Χριστοῦ. Καὶ νῦν πρεσβεύων ὑπὲρ ἡμῶν, αὐτῷ ἀναβοήσωμεν· δόξα τῷ σὲ καλέσαντι Χριστῷ, δόξα τῷ σὲ ἀποστείλαντι, δόξα τῷ ἐν ἐσχάτοις καιροῖς σὲ τῆς πίστεως φρουρὸν ἀναδείξαντα.
ΤΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ
29 Δεκεμβρίου 2025 ἑορτάζουν:
Ἅγια Νήπια ποὺ ἐσφάγισαν μὲ διαταγὴ τοῦ Ἡρώδη.
(Ὁ ἀριθμὸς 14.000 εἶναι συμβολικός)
Ἅγιος Χρυσόστομος Παπασαραντόπουλος
Ὅσιος Μάρκελλος
Ὅσιος Ἀθηνόδωρος
Ὅσιος Γεώργιος ἐπίσκοπος Νικομήδειας ποιητὴς ἀσματικῶν Κανόνων καὶ Τροπαρίων
Μνήμη πάντων τῶν Χριστιανῶν ποὺ πέθαναν μαρτυρικὰ γιὰ τὴ δόξα τοῦ Χριστοῦ, ἀπὸ πεῖνα, δίψα, κρύο καὶ μαχαίρι
Ὅσιος Θαδδαῖος ὁ Ὁμολογητής
Ἀνάμνηση τῶν Ἐγκαινίων τοῦ Ναοῦ τῶν Ἁγίων Τεσσαράκοντα «πλησίον τοῦ Χαλκοῦ Τετραπύλου»
Ὅσιος Βενιαμίν